Hedef bütün gün hareketsiz olmak değildir
Hareketli bir çocuk için amaç, yaşına uygun biçimde öğrenmeye ve ilişkilere katılırken güvenli kalabilmektir. Sürekli kıpırdama üzerinden uyarı almak çocuğun güçlü yanlarını görünmez kılabilir. Aile ve okul önce hangi durumun gerçekten destek gerektirdiğini seçebilir. Örneğin sınıftan izinsiz çıkma güvenlik hedefidir; otururken ayağını hareket ettirmesi her zaman aynı önem düzeyinde değildir.
Hareket fırsatlarını öngörülebilir kılın
Gün içinde yaşa uygun oyun ve hareket alanları planlanabilir. Okulda kısa görevler, etkinlik değişimleri veya uygun hareket araları öğretmenle konuşulabilir. Amaç çocuğu tüketerek sakinleştirmek değildir. Yoğun egzersizi ceza olarak kullanmak uygun olmaz. Düzenleme çocuğun sağlık durumu ve ortamın güvenliğiyle uyumlu olmalı; herkese aynı etkinliğin aynı sonucu vereceği varsayılmamalıdır.
Yönergeyi kısa tutun
Hareketli veya dürtüsel çocuk, uzun bir açıklamanın son adımını kaçırabilir. Önce dikkatini uygun biçimde çekmek, tek adımı söylemek ve anladığını kontrol etmek düşünülebilir. Göz teması kurmaya zorlamak gerekli değildir. Örnek olarak okul çantasını getir, sonra birlikte kontrol edeceğiz cümlesi birkaç farklı görevi art arda sıralamaktan daha açık olabilir. Çocuğun yanıt vermesi için de zaman tanınır.
Güvenlik için yetişkin düzenlemesi
Yol, pencere, merdiven veya kesici araç gibi alanlarda koruyucu çevre düzeni gerekir. Çocuğun kuralı bilmesi her an kendini durdurabileceği anlamına gelmez. Yakın gözetim gereksinimi yetişkinin sorumluluğundadır; yaşına uygun olmayan riskler çocuğun iradesini sınamak için kullanılmaz. Güvenli davranış sakin zamanda prova edilebilir. Tehlike sırasında uzun açıklama yerine kısa ve doğrudan müdahale önceliklidir.
Öğrenmeyi ve ilişkiyi birlikte izleyin
Daha kısa görev, çalışma yerinin değişmesi veya olumlu geri bildirim gibi düzenlemeler denenebilir. İşe yarayıp yaramadığı yalnızca sessizliğe bakılarak anlaşılmaz. Çocuk derse katılabiliyor mu, yardım isteyebiliyor mu, arkadaşlarıyla daha rahat oynayabiliyor mu? Okuldan gelen bilgiler bu sorular etrafında paylaşılabilir. Kardeş veya sınıf arkadaşlarıyla karşılaştırmak yerine çocuğun kendi gelişimi izlenir.
Hareket düzenlemesinin sonucunu değerlendirmek
Örnek bir sınıf düzenlemesinde kısa hareket fırsatından sonra çocuğun göreve dönmesi izlenebilir. Daha sessiz görünmesi tek başarı göstergesi değildir; yönergeyi takip etmesi ve derse katılması da konuşulur. Hareket arası göreve dönüşü zorlaştırıyorsa süresi veya biçimi uyarlanabilir. Aynı düzenlemenin her çocukta işe yarayacağı varsayılmaz. Aile evdeki gözlemlerini paylaşırken öğretmenden de çocuğun güçlü katılım anlarını isteyebilir. Böylece plan çocuğu tüketmeye veya bastırmaya değil, güvenli hareketi öğrenmeyle birleştirmeye odaklanır. Belirgin risk veya işlev kaybında klinik destek ayrıca sürdürülmelidir.
Klinik planı tamamlamak
Belirgin ve yaygın güçlük varsa uzman değerlendirmesi destek planına eklenir. DEHB söz konusuysa yaşa ve gereksinime göre ebeveyn çalışması, okul düzenlemeleri ve ilaç tedavisi dahil seçenekler hekimle konuşulabilir. Evdeki hareket planı tıbbi tedavinin yerine geçmez. Kullanılan ilaçla ilgili etki veya yan etki kaygıları aile tarafından kendi başına doz değiştirilerek değil, izlem görüşmesinde ele alınmalıdır.
Değerlendirme sürecinin genel çerçevesi için çocuk ve ergen psikiyatristi rehberini inceleyebilirsiniz.