Sorun listesinden tek hedefe geçin
Bir toplantıda bütün güçlükleri aynı anda çözmeye çalışmak planı uygulanamaz hâle getirebilir. Önce öğrenme ve güvenlik açısından önemli, gözlenebilir bir hedef seçilebilir. Örneğin çocuk yönergeyi anlamadığında yardım isteyecek. Daha uslu olacak gibi genel bir beklenti yerine davranışın ne olduğu ve yetişkinin nasıl destek vereceği açıkça tanımlanır. Çocuğun görüşü de alınır.
Hedefe uygun çevresel destek
Çocuk yönergeyi takip etmekte zorlanıyorsa kısa yazılı hatırlatma veya ilk adımın kontrolü denenebilir. Hareket ihtiyacı varsa okulun koşullarına uygun kısa hareket fırsatları konuşulur. Her çocuğu aynı sıraya oturtmak veya aynı aracı kullanmak gerekmez. Bir düzenlemenin yararı gözlenmelidir; dikkat dağıtan bir araç, yardım amacıyla verilmiş olsa bile yeniden değerlendirilebilir.
Geri bildirim kısa ve davranışa yönelik olsun
Öğretmen, hangi davranışın işe yaradığını çocuğa açıkça söyleyebilir. Söz almak için beklediğin anı fark ettim gibi bir geri bildirim, genel övgüden daha anlaşılırdır. Sorun olduğunda ise çocuğun kişiliği değil davranış ele alınır. Sınıf önünde utandırma veya herkesin görebileceği başarısızlık tabloları çocuğun aidiyetini zedeleyebilir; mahremiyeti gözeten yöntemler tercih edilir.
Ev-okul iletişimini sadeleştirin
Her gün uzun şikâyet mesajları göndermek yerine seçilen hedefe ilişkin kısa bir bilgi paylaşımı kurulabilir. İletişimde yalnızca olumsuz olaylar değil, işe yarayan koşullar da yer alır. Aile evde olayın tekrar tekrar hesabını sormak zorunda değildir. Okul ve ev aynı desteği tamamlayacak biçimde çalışabilir; tek bir hedefin takibi yeni bir ceza düzenine dönüşmemelidir.
Planı birlikte gözden geçirin
Örnek bir değerlendirme konuşmasında şu sorular sorulabilir: Yönerge kısaldığında başlama kolaylaştı mı, yardım istediğinde yetişkine ulaşabildi mi, teneffüs sonrası geçiş hâlâ zor mu? Gelişme yoksa çocuğun isteksiz olduğu sonucuna hemen varılmaz. Hedefin uygunluğu ve sağlanan yardımın yeterliliği yeniden incelenir. Planın hangi tarihte ve kimlerle değerlendirileceği baştan belirlenebilir.
İlerlemenin işaretini önceden seçmek
Temsili bir planda hedef, dersin başlangıcında yardım gerektiğinde işaret kullanmak olabilir. Öğretmen bu işarete nasıl yanıt vereceğini, aile de evde gelen bilgiyi nasıl konuşacağını önceden belirler. Haftanın sonunda yalnızca kaç kez sorun çıktığı değil, desteğe erişilip erişilmediği değerlendirilir. Çocuk yardım istediği hâlde karşılık bulamıyorsa planın yetişkin tarafı da düzeltilmelidir. Bu örnek, davranış hedefinin yalnızca çocuğa verilen bir sorumluluk olmadığını gösterir. İlerleme kaydedilmediğinde daha ağır ceza eklemek yerine hedef, çevre ve destek birlikte gözden geçirilir.
Klinik destek ne zaman eklenir?
Davranış güçlüğü çok yönlü ve süreğense çocuk psikiyatrisi değerlendirmesi planı tamamlayabilir. Ebeveyn danışmanlığı, bireysel psikoterapi ve gerektiğinde diğer tedaviler çocuğun gereksinimine göre seçilir. Okul düzenlemesi bir tanı şartına bağlanmadan da bazı ihtiyaçlara yanıt verebilir. Kaynaklardaki ABD'ye özgü eğitim planları Türkiye'de otomatik hak oluşturmaz; okulun rehberlik hizmetleri ve ilgili yerel uygulamalar ayrıca görüşülmelidir.
Değerlendirme sürecinin genel çerçevesi için çocuk ve ergen psikiyatristi rehberini inceleyebilirsiniz.