Kuralı davranış olarak söyleyin
İyi davran veya yaramazlık yapma gibi cümleler, çocuğun hangi hareketi değiştireceğini açıklamayabilir. Oyuncağı kullanmadan önce sor veya yolda elimi tut gibi kısa yönergeler daha somuttur. Yönerge çocuğun anlayabileceği uzunlukta olmalı, dikkatinin başka yerde olduğu anda art arda sıralanmamalıdır. Küçük çocuklarda yetişkinin davranışı göstermesi sözel açıklamayı tamamlayabilir.
Az ve tutarlı sınırlar seçin
Ailenin öncelikleri güvenlik, karşılıklı saygı ve günlük işleyiş etrafında belirlenebilir. Her küçük davranışa aynı yoğunlukta karşılık vermek hem çocuğu hem yetişkini yorabilir. Temel sınırların yetişkinler arasında konuşulması yararlıdır. Tutarlılık katılık anlamına gelmez; hastalık, gelişimsel ihtiyaç veya zor bir gün için sağlanan yardım kuralın bütünüyle ortadan kalkması değildir.
İstenen davranışı öğretin
Çocuk bir oyuncağı kapıyorsa yalnızca yapma demek yerine isteme ve bekleme yolu gösterilebilir. Sakin zamanda kısa bir oyunla sıra alma denenebilir. Yeni davranışın gerçek ortamda uygulanabilmesi için yetişkinin ilk başta hatırlatması gerekebilir. Çocuk beceriyi kullandığında bunun fark edilmesi önemlidir. Davranışı öğrenmesi, bir kez açıklanmış olmasının ardından her koşulda kusursuz yapması beklenmemelidir.
Sonuçlar kısa, ilgili ve güvenli olsun
Bir davranışın ardından ne olacağı önceden anlaşılır olmalıdır. Örneğin oyuncak tehlikeli biçimde fırlatılıyorsa güvenlik için bir süre kaldırılması düşünülebilir. Sonuç çocuğun temel ihtiyaçlarını, sevgiyi veya aidiyetini tehdit etmemelidir. Küçük bir davranış için bütün haftayı kapsayan ağır cezalar, öğrenilecek bağlantıyı belirsizleştirebilir. Şiddet ve aşağılama destek yaklaşımının parçası değildir.
İş birliği anlarını görünür kılın
Yalnızca hata olduğunda yetişkin ilgisi almak ilişkiyi daraltabilir. Çocuğun yardım istemesi, bekleyebilmesi veya bir eşyayı yerine koyması gibi anlar somut biçimde fark edilebilir. Aile birlikte keyif aldığı etkinliklere de zaman ayırmalıdır. Bu, sınır koymanın karşıtı değildir; ilişki ve beceri öğretimi aynı planın parçalarıdır. Ergenlerde kuralın gerekçesini dinlemek ve uygun seçim alanı tanımak önem kazanır.
Kuralı prova edilebilir hâle getirmek
Örnek bir kural, başkasının eşyasını almadan önce sormak olabilir. Aile sakin zamanda bunu kısa bir oyunla deneyebilir ve olumsuz yanıt geldiğinde ne yapılacağını konuşabilir. Gerçek olayda yetişkin aynı kısa hatırlatmayı kullanır. Çocuk izin istediğinde bu davranış fark edilir; istediği eşyayı her seferinde alması gerekmez. Böylece sınır koymak ve beceri öğretmek birbirini tamamlar. Bu temsili düzenleme bütün davranış sorunlarını çözme iddiası taşımaz. Davranışın sürekliliği, gelişimsel düzey ve güvenlik gereksinimi daha kapsamlı destek gerektiriyorsa değerlendirme planı genişletilmelidir.
Ne zaman aile desteği eklenmeli?
Sürekli çatışma, yetişkinler arasında ciddi tutarsızlık veya çocuğun farklı ortamlarda belirgin zorlanması varsa ebeveyn danışmanlığı yararlı olabilir. Değerlendirme gerektiğinde dikkat, öğrenme ve duygusal güçlükleri de kapsar. Amaç çocuğu sadece yetişkin taleplerine uydurmak değildir; güvenli sınırlar içinde becerisini, iletişimini ve bağımsızlığını geliştirmektir. Tehlikeli davranış sürüyorsa yalnızca evdeki planın sonucunu beklemek uygun değildir.
Değerlendirme sürecinin genel çerçevesi için çocuk ve ergen psikiyatristi rehberini inceleyebilirsiniz.